ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಮಾತುಕತೆ ಕುಸಿತ: 8 ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು!
ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಮಾತುಕತೆ ವಿಫಲ 2026: ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಸಂಧಾನ ಯಾಕೆ ಕುಸಿತಗೊಂಡಿತು? 8 ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು
1. ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸ
ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಉದ್ವಿಗ್ನ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬೇರುಗಳನ್ನು 1979ರ ಇರಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯವರೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಮುಂಚೆ, ಇರಾನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶಾಹ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರೆಜಾ ಪಹ್ಲವಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿ ಅಯತೊಲ್ಲಾ ಖೊಮೇನಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ, ಈ ಸಂಬಂಧ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಳಾಯಿತು.
ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಯಭಾರಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ (Hostage Crisis) ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಾಢಗೊಳಿಸಿತು. ನಂತರದಿಂದಲೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸತೊಡಗಿತು. ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಯಿತು.
2000ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ ಮುಖ್ಯ ವಿವಾದವಾಯಿತು. 2015ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವಾದ JCPOA (Iran Nuclear Deal) ಕೆಲಕಾಲ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ 2018ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಈ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತೆ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು.
2026ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ ಯುದ್ಧಗಳು, ಸೈನಿಕ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಈ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆದಲ್ಲೇ ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
2. ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಮಾತುಕತೆ ಮಹತ್ವ
ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಮಾತುಕತೆ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಿದ ಈ ಸಂಧಾನವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ಮಾತುಕತೆ 2026ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 21 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಈ ಚರ್ಚೆಗಳು ಕೇವಲ ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತವು.
ಈ ಮಾತುಕತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಹಲವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಭೀತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಬರಬಹುದಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೂಡ ಶಾಂತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಈ ಮಾತುಕತೆಯ ವೈಫಲ್ಯವು ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಧಾನ ವಿಫಲವಲ್ಲ, ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು.
ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಒಂದು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ, ಗಂಭೀರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಾತುಕತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
3. ಕಾರಣ 1: ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗಂಭೀರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ
ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಮಾತುಕತೆಯ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕುರಿತ ವಿವಾದ. ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಇದನ್ನು ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.
ಯುರೇನಿಯಂ ಸಂವರ್ಧನೆ (uranium enrichment) ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು. ಇರಾನ್ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಇದನ್ನು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಯಪಡುತ್ತದೆ.
ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಸಂವರ್ಧನೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಇರಾನ್ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಯಾದ ಕಠಿಣ ನಿಲುವುಗಳಿಂದ ಮಾತುಕತೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಈ ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.
4. ಕಾರಣ 2: ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ವಿಷಯ
ಅಮೆರಿಕಾ ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇರಾನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿದೆ.
ಇರಾನ್ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅನ್ಯಾಯಕರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಬೇಡಿಕೆ.
ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕಾ ವಿಭಿನ್ನ ನಿಲುವು ತಾಳಿದೆ. ಇರಾನ್ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು, ನಂತರವೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ಈ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ನಿಲುವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾತುಕತೆಯ ವೇಳೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಆಗಲಿಲ್ಲ.
ಇದರಿಂದ ಮಾತುಕತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
5. ಕಾರಣ 3: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ರಾಜಕೀಯ
ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಅಮೆರಿಕಾ–ಇರಾನ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಿರಿಯಾ, ಇರಾಕ್, ಲೆಬನಾನ್ ಮತ್ತು ಯೆಮನ್ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಇರಾನ್ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟಂಟ್ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತವೆ.
ಅಮೆರಿಕಾ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದರೂ, ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯವಲ್ಲ, ಇದು ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಮಾತುಕತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
6. ಕಾರಣ 4: ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ (Deep Mistrust)
ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡೆತಡೆ ಎಂದರೆ ಅದು ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಆರೋಪಗಳು, ಒಪ್ಪಂದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಈ ವಿಶ್ವಾಸದ ಅಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
2015ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದ (JCPOA) ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 2018ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಈ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ, ಇರಾನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇರಾನ್ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಲವಾಗಿದೆ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಕೂಡ ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಇಡುವಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಇವೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾತುಕತೆಯ ವೇಳೆ ಪ್ರತಿ ಮಾತು, ಪ್ರತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂಶ ಕೂಡ ಅನುಮಾನದಿಂದಲೇ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೂ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ತಕ್ಷಣ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತಾ ಭರವಸೆಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು.
ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲು ಮೊದಲು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಾಗಿಲ್ಲ.
7. ಕಾರಣ 5: ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ ವಿವಾದ
ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ (Strait of Hormuz) ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 20% ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಇರಾನ್ ಈ ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಎದುರಾದರೆ, ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತವೆ. ಅವರು “ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಗಣೆ ಹಕ್ಕು” (Freedom of Navigation) ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕೂ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು.
ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆದರೆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ನಿಲುವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಈ ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾದರೆ, ತೈಲದ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಳಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
8. ಕಾರಣ 6: ಯುದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಬೇಡಿಕೆಗಳು
ಇರಾನ್ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಗೆ ಪರಿಹಾರ (War Reparations) ನೀಡುವಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೈನಿಕ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದ ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇರಾನ್ ವಾದಿಸಿದೆ.
ಇರಾನ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಹಾನಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಹೊಣೆಗಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಆದರೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. ತನ್ನ ಕ್ರಮಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ನಿಲುವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮಾತುಕತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣಗೊಂಡಿತು.
ಇದೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೇಶ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ವಿಷಯ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು.
9. ಕಾರಣ 7: ಅತಿಯಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು (Maximal Demands)
ಮಾತುಕತೆ ವಿಫಲವಾಗಲು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳೂ ಅತಿಯಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟದ್ದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು.
ಇರಾನ್ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಅತಿಯಾದವು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದವು. ಯಾವುದೇ ದೇಶ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಇರಾನ್ ಕೂಡ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಠಿಣ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು, ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಲುವು ತಾಳಿತು.
ಈ ಪರಸ್ಪರ ಕಠಿಣ ನಿಲುವುಗಳಿಂದ ಮಾತುಕತೆ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವೂ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಡಿಲಿಕೆ ತೋರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ವಿ ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಲವಚಿಕತೆ (flexibility) ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಪ್ಪಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
10. ಕಾರಣ 8: ಒಳರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು
ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಳರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮಾತುಕತೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಯಾವುದೇ ನಾಯಕ ತನ್ನ ದೇಶದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಾಳಬೇಕೆಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಡಿಲಿಕೆ ನೀಡುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಆಗಬಹುದು.
ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಡಿಲಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಜನರು ದುರ್ಬಲತೆಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.
ಈ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇಬ್ಬರೂ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಒಳರಾಜಕೀಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಾಳಬೇಕಾಯಿತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಂಧಾನಕ್ಕಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಾತುಕತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
